Szukasz kredytu i zastanawiasz się, czy lepiej udać się bezpośrednio do banku, skorzystać z pomocy pośrednika, czy może postawić na niezależnego doradcę? Mnogość terminów potrafi wprawić w zakłopotanie nawet osoby dobrze zorientowane w finansach. Ekspert kredytowy, doradca finansowy, pośrednik bankowy – te określenia brzmią podobnie, ale w praktyce oznaczają zupełnie różne podejście do tematu uzyskania finansowania. I właśnie dlatego warto poznać te różnice, zanim podejmiesz decyzję o wyborze konkretnego specjalisty.
W tym artykule wyjaśniamy krok po kroku, czym różnią się poszczególne role na rynku pośrednictwa kredytowego, jakie są ich zalety i potencjalne wady oraz kiedy współpraca z danym specjalistą będzie dla Ciebie najkorzystniejsza. Pokażemy też, jak wygląda to z perspektywy przepisów prawa – bo tu jest naprawdę sporo niuansów.
Kim właściwie jest doradca kredytowy w świetle przepisów?
Zacznijmy od podstaw, bo tu kryje się istotne nieporozumienie. Według ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami, określenie „doradca” lub „doradztwo” może używać wyłącznie osoba (lub podmiot), która nie otrzymuje prowizji ani wynagrodzenia od kredytodawcy. Inaczej mówiąc – niezależny doradca kredytowy pobiera wynagrodzenie tylko i wyłącznie od klienta.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli specjalista przedstawia się jako „doradca kredytowy”, a jednocześnie współpracuje z bankami i pobiera od nich prowizję, to zgodnie z przepisami nie powinien tego określenia używać. Jest to dość restrykcyjne podejście ustawodawcy, które miało na celu zapewnienie przejrzystości na rynku finansowym. I choć bywa różnie z przestrzeganiem tych regulacji, warto o tym wiedzieć.
Niezależny doradca kredytowy działa więc wyłącznie w interesie klienta. Nie jest związany żadnymi umowami z bankami, nie ma narzuconych targetów sprzedażowych i teoretycznie może przeanalizować dowolną ofertę dostępną na rynku. Brzmi idealnie, prawda? No właśnie – jest pewien haczyk. Za jego usługi zapłacisz z własnej kieszeni, niezależnie od tego, czy ostatecznie uzyskasz kredyt, czy nie.
Pośrednik kredytowy – na czym polega różnica?
Pośrednik kredytowy to z kolei podmiot, który współpracuje z konkretnymi instytucjami finansowymi i od nich otrzymuje wynagrodzenie. Dla klienta oznacza to zwykle, że usługa pośrednika jest bezpłatna – przynajmniej bezpośrednio, bo pośrednio koszt ten uwzględniony jest w marży banku. Jednak nie płacisz za spotkanie, analizę czy przygotowanie wniosku kredytowego.
Działalność pośredników kredytu hipotecznego jest ściśle regulowana przez wspomnianą już ustawę i nadzorowana przez Komisję Nadzoru Finansowego. Każdy legalnie działający pośrednik musi posiadać zezwolenie KNF oraz wpis do Rejestru Pośredników Kredytowych. Możesz to sprawdzić samodzielnie na stronie KNF. Jest to bardzo ważna weryfikacja – jeśli ktoś oferuje usługi pośrednictwa hipotecznego bez wpisu do rejestru, powinno to zapalić czerwoną lampkę.
Pośrednicy dzielą się na dwie główne kategorie. Powiązani pośrednicy kredytu hipotecznego to ci, którzy działają w imieniu i na rzecz określonej grupy kredytodawców. Mogą mieć umowy z kilkoma, kilkunastoma, a nawet kilkudziesięcioma bankami, ale zawsze działają w ramach określonej sieci. Z kolei niepowiązani pośrednicy (teoretycznie bardziej niezależni) w polskich realiach praktycznie nie istnieją – w rejestrze KNF praktycznie wszyscy widnieją jako powiązani.
Doradca bankowy – pracownik instytucji finansowej
Trzecią kategorią, o której warto wspomnieć, jest doradca bankowy (lub konsultant bankowy). To po prostu pracownik konkretnego banku, którego spotkasz w placówce lub z którym porozmawiasz na infolinii. W przeciwieństwie do pośrednika czy niezależnego doradcy, reprezentuje interes jednej instytucji. Przedstawi Ci ofertę swojego banku – bez porównania z konkurencją, bez obiektywnej analizy alternatyw.
Nie oznacza to oczywiście, że doradca bankowy to zły wybór. Jeśli masz już wybraną instytucję i chcesz po prostu załatwić formalności, to kontakt bezpośredni z bankiem może być jak najbardziej sensowny. Problem pojawia się wtedy, gdy zależy Ci na znalezieniu rzeczywiście najlepszej oferty na rynku – wtedy ograniczenie do jednego banku jest po prostu niewystarczające.
Warto też pamiętać, że doradcy bankowi często są mocno obciążeni pracą. Trudno się dodzwonić, terminy spotkań są odległe, a same wizyty bywają pospiesznie przeprowadzone. To szczególnie odczuwalne w okresach wzmożonego zainteresowania kredytami – jak choćby przy spadkach stóp procentowych czy wprowadzaniu programów rządowych wspierających zakup mieszkań.
Ekspert kredytowy – nowe nazewnictwo na rynku
Po wejściu w życie ustawy o kredycie hipotecznym wiele firm musiało przemyśleć swoje nazewnictwo. Skoro „doradca” to termin zastrzeżony dla osób niepobierających wynagrodzenia od banków, jak nazwać specjalistę, który dotychczas tak się tytułował? Rozwiązaniem okazało się określenie „ekspert kredytowy” lub „ekspert finansowy”.
W praktyce ekspert kredytowy to najczęściej agent pośrednika kredytowego – czyli osoba, która wykonuje czynności pośrednictwa w imieniu i na rzecz jednego pośrednika. Agenci również podlegają wpisowi do rejestru KNF (w zakładce „Agenci”) i muszą spełniać określone wymagania, w tym zdać egzamin z zakresu ustawy o kredycie hipotecznym.
Zmiana nazewnictwa nie oznacza jednak zmiany jakości usług. Dobrzy specjaliści – niezależnie od tego, czy nazywają się ekspertami, doradcami czy pośrednikami – nadal oferują wartościową pomoc w procesie uzyskania kredytu. Kluczowe jest, aby przed rozpoczęciem współpracy zweryfikować uprawnienia danej osoby i zrozumieć, w jaki sposób jest wynagradzana.
Porównanie modeli wynagradzania – kto za co płaci?
Skoro już wiemy, kim są poszczególni specjaliści, przyjrzyjmy się bliżej kwestii finansowej. To właśnie model wynagradzania stanowi fundamentalną różnicę między nimi i może wpływać na jakość otrzymanych rekomendacji.
Niezależny doradca kredytowy pobiera wynagrodzenie bezpośrednio od klienta. Stawki są różne – niektórzy pracują w modelu godzinowym (np. 200-500 zł za godzinę konsultacji), inni pobierają stałą opłatę za określony zakres usług, a jeszcze inni ustalają wynagrodzenie jako procent od kwoty uzyskanego kredytu. Niezależnie od konkretnej formy, płacisz Ty – nawet jeśli ostatecznie nie otrzymasz finansowania.
Pośrednik kredytowy (i współpracujący z nim eksperci/agenci) otrzymuje prowizję od banku po uruchomieniu kredytu. Dla klienta usługa jest więc „bezpłatna” w tym sensie, że nie ponosi on bezpośrednich kosztów. Prowizja pośrednika wynosi zazwyczaj od 0,5% do 2,5% wartości kredytu, choć konkretne stawki zależą od banku, rodzaju produktu i wolumenu sprzedaży danego pośrednika.
Doradca bankowy to pracownik etatowy banku, więc jego wynagrodzenie nie obciąża bezpośrednio klienta. Oczywiście pośrednio koszty obsługi są wliczone w marżę bankową, ale to już temat na osobną dyskusję.
Który model jest lepszy? To zależy od Twojej sytuacji. Jeśli Twoja sprawa jest skomplikowana (np. masz trudną historię kredytową lub niestandardowe źródło dochodu), niezależny doradca może zaoferować głębszą analizę. Przy standardowym kredycie hipotecznym czy gotówkowym większość klientów korzysta z usług pośredników, którzy oferują wystarczający poziom wsparcia bez dodatkowych kosztów.
Zalety współpracy z niezależnym doradcą kredytowym
Powiedzmy sobie szczerze – prawdziwie niezależnych doradców kredytowych na polskim rynku jest bardzo niewielu. Jednak jeśli trafisz na takiego specjalistę, możesz liczyć na kilka istotnych korzyści.
Po pierwsze, obiektywizm. Niezależny doradca nie ma żadnej motywacji, żeby polecać Ci produkt konkretnego banku. Nie otrzymuje prowizji za sprzedaż, więc może szczerze powiedzieć: „ta oferta jest słaba” lub „w tym banku nie dostaniesz kredytu, bo ich polityka jest restrykcyjna wobec osób w Twojej sytuacji”. Taka transparentność bywa bezcenna.
Po drugie, kompleksowa analiza. Doradca niezależny może przeanalizować dosłownie każdą ofertę na rynku – również tę z banku, który nie współpracuje z żadnym pośrednikiem. W przypadku pośredników portfolio jest ograniczone do instytucji partnerskich, co czasem oznacza pominięcie atrakcyjnej propozycji.
Po trzecie, edukacja finansowa. Skoro płacisz za czas specjalisty, możesz oczekiwać dokładnych wyjaśnień. Dobry doradca nie tylko powie Ci, który kredyt wziąć, ale też wytłumaczy mechanizmy działania różnych produktów, nauczy analizować umowy i zwróci uwagę na pułapki, które mogą czekać na niedoświadczonych kredytobiorców.
Warto jednak pamiętać o pewnych ograniczeniach. Niezależny doradca ma mniejszą siłę negocjacyjną wobec banków – nie generuje dla nich regularnego biznesu, więc nie może liczyć na specjalne traktowanie czy ustępstwa. Ponadto jego usługi kosztują, co dla wielu osób jest czynnikiem decydującym.
Zalety współpracy z pośrednikiem kredytowym
Z usług pośredników kredytowych w Polsce korzysta zdecydowana większość osób zaciągających kredyt hipoteczny. I nie bez powodu – ten model współpracy ma wiele zalet.
Przede wszystkim – brak bezpośrednich kosztów. Nie płacisz za spotkanie, analizę zdolności kredytowej, przygotowanie dokumentów czy składanie wniosków. Dla większości osób planujących zakup mieszkania czy domu jest to argument nie do przecenienia, zwłaszcza gdy budżet jest i tak napięty.
Dobry pośrednik ma dostęp do systemów bankowych i aktualnych ofert. Może szybko porównać propozycje kilkunastu instytucji i wyłowić te, które najlepiej pasują do Twojej sytuacji. Robi to sprawniej niż Ty sam, bo ma doświadczenie i narzędzia, których przeciętny klient nie posiada.
Co więcej, pośrednicy często mają silniejszą pozycję negocjacyjną. Duże firmy pośrednictwa finansowego generują dla banków znaczący wolumen kredytów, co przekłada się na możliwość uzyskania lepszych warunków dla klientów. Czasem chodzi o niższą marżę, innym razem o zwolnienie z prowizji przygotowawczej – takie „bonusy” potrafią realnie obniżyć koszt kredytu.
Pośrednik prowadzi też sprawę od początku do końca. Pomaga skompletować dokumenty, wypełnia wnioski, pilnuje terminów i interweniuje w banku, gdy coś idzie nie tak. Dla osoby, która pierwszy raz przechodzi przez proces kredytowy, to ogromne ułatwienie. I jeszcze jedno – pośrednicy często mają sprawdzone kontakty do rzeczoznawców, notariuszy czy agentów ubezpieczeniowych. Zamiast samodzielnie szukać tych specjalistów, dostajesz gotowe rekomendacje.
Potencjalne wady i zagrożenia obu modeli
Żaden model nie jest pozbawiony wad. Warto je znać, żeby podejmować świadome decyzje.
W przypadku pośredników głównym zarzutem jest potencjalny konflikt interesów. Skoro pośrednik zarabia prowizję od banku, czy na pewno poleci Ci najlepszą ofertę? A może tę, od której sam dostanie więcej? To uzasadniona obawa, choć warto wiedzieć, że przepisy nakładają na pośredników obowiązek przedstawienia co najmniej trzech ofert i zarekomendowania tej obiektywnie najkorzystniejszej dla klienta.
Kolejny problem to ograniczone portfolio. Pośrednik może mieć umowy z 15-20 bankami, co wydaje się dużo, ale na rynku funkcjonuje ich więcej. Jeśli akurat ten jeden bank, który najlepiej pasowałby do Twojej sytuacji, nie współpracuje z Twoim pośrednikiem – trudno, po prostu nie zostanie Ci zaproponowany.
Z kolei niezależni doradcy nie są idealnym rozwiązaniem z innych powodów. Przede wszystkim – koszt. Płacenie kilku tysięcy złotych za usługę doradczą przy kredycie hipotecznym może wydawać się trudne do zaakceptowania, zwłaszcza gdy alternatywą jest bezpłatna pomoc pośrednika.
Ponadto sam status „niezależności” bywa trudny do weryfikacji. Nie istnieje oficjalny rejestr niezależnych doradców (są tylko rejestry pośredników), więc musisz polegać na deklaracjach samego specjalisty. A te – nie ukrywajmy – bywają różne.
Jak sprawdzić wiarygodność specjalisty kredytowego?
Niezależnie od tego, czy wybierzesz pośrednika, czy niezależnego doradcę, weryfikacja wiarygodności powinna być pierwszym krokiem. Oto konkretne działania, które warto podjąć.
Sprawdź Rejestr Pośredników Kredytowych prowadzony przez KNF. Znajdziesz tam zarówno pośredników, jak i ich agentów. Jeśli osoba, z którą rozmawiasz, oferuje usługi związane z kredytami hipotecznymi, a jej nie ma w rejestrze, to poważna czerwona flaga.
Poproś o formularz informacyjny. Przed rozpoczęciem świadczenia usług pośrednik (lub agent) ma obowiązek poinformować Cię, z jakimi bankami współpracuje i w jaki sposób jest wynagradzany. Możesz także zapytać wprost o wysokość prowizji – masz do tego pełne prawo.
Sprawdź opinie w internecie, ale podchodź do nich z dystansem. Zarówno entuzjastyczne, jak i skrajnie negatywne recenzje mogą być nieobiektywne. Szukaj wzorców – jeśli wielu klientów wspomina o tym samym problemie, prawdopodobnie jest to realne zagrożenie.
Umów się na wstępną, niezobowiązującą konsultację. Dobry specjalista chętnie odpowie na Twoje pytania i wyjaśni zasady współpracy, zanim podejmiesz decyzję. Jeśli ktoś naciska na szybkie podpisanie umowy bez dania Ci czasu do namysłu, to zły znak.
Kiedy wybrać niezależnego doradcę, a kiedy pośrednika?
Odpowiedź na to pytanie zależy od Twojej indywidualnej sytuacji. Spróbujmy jednak nakreślić pewne wskazówki.
Niezależny doradca może być lepszym wyborem, gdy:
Twoja sytuacja jest skomplikowana (np. prowadzisz niestandardową działalność gospodarczą, masz dochody z zagranicy lub jesteś osobą zadłużoną szukającą wyjścia z trudnej sytuacji). Zależy Ci na absolutnej obiektywności rekomendacji. Jesteś gotowy zapłacić za usługę doradczą. Chcesz dokładnie zrozumieć wszystkie aspekty produktów kredytowych, zanim podejmiesz decyzję.
Pośrednik kredytowy będzie dobrym rozwiązaniem, gdy:
Twoja sytuacja jest standardowa (stałe zatrudnienie, dobra zdolność kredytowa, wyraźny cel finansowania). Nie chcesz ponosić dodatkowych kosztów za pomoc w uzyskaniu kredytu. Zależy Ci na kompleksowej obsłudze procesu od początku do końca. Potrzebujesz szybkiego porównania wielu ofert bez samodzielnego odwiedzania każdego banku.
A co z doradcą bankowym? Bezpośredni kontakt z bankiem sprawdzi się, gdy już wiesz, że chcesz kredyt właśnie w tej konkretnej instytucji (np. masz tam konto od lat i liczysz na lojalność), albo gdy Twoja sprawa jest na tyle prosta, że nie wymaga zewnętrznej pomocy.
Rynek pośrednictwa kredytowego w 2026 roku – co się zmienia?
Polski rynek pośrednictwa kredytowego przeszedł w ostatnich latach istotne zmiany. Wprowadzenie nadzoru KNF, obowiązek rejestracji i zdawania egzaminów – to wszystko podniosło poprzeczkę dla osób chcących działać w branży. Efekt? Więcej profesjonalizmu, ale też mniej podmiotów na rynku (choć nie zawsze mniej nie znaczy gorzej).
Według danych Biura Informacji Kredytowej zainteresowanie kredytami hipotecznymi znacząco wzrosło – w połowie 2025 roku wartość zapytań kredytowych była wyższa o prawie 47% w porównaniu rok do roku. Ten wzrost popytu oznacza większe obciążenie zarówno dla banków, jak i dla pośredników.
Co ciekawe, banki coraz chętniej współpracują z pośrednikami. Dla instytucji finansowych to po prostu opłacalny model dystrybucji – nie muszą utrzymywać rozbudowanej sieci placówek, a klient i tak trafia do nich z gotowym wnioskiem. Szacuje się, że co drugi kredyt hipoteczny w Polsce jest uruchamiany przy udziale pośrednika.
Praktyczne wskazówki przed wizytą u specjalisty kredytowego
Niezależnie od tego, z kim zdecydujesz się współpracować, odpowiednie przygotowanie zwiększy efektywność spotkania. Oto kilka praktycznych porad.
Przygotuj podstawowe informacje o swojej sytuacji finansowej: wysokość dochodów netto, rodzaj zatrudnienia (umowa o pracę, działalność gospodarcza, umowy cywilnoprawne), aktualne zobowiązania kredytowe, posiadane oszczędności. Im więcej konkretów podasz na starcie, tym precyzyjniejszą odpowiedź otrzymasz.
Określ, czego szukasz. Jaka kwota kredytu? Jaki okres spłaty preferujesz? Czy zależy Ci na niskiej racie, czy może na szybszej spłacie i mniejszych kosztach całkowitych? Te informacje pomogą specjaliście lepiej dobrać oferty do Twoich potrzeb.
Nie bój się pytać. O wszystko. Jak działa RRSO? Czym jest prowizja przygotowawcza? Co to znaczy „marża negocjowana”? Dobry specjalista chętnie wyjaśni te pojęcia, a Ty zyskasz wiedzę przydatną nie tylko przy tym kredycie.
Poproś o pisemne zestawienie ofert. Otrzymanie konkretnych liczb na papierze (lub w pliku) pozwoli Ci spokojnie przeanalizować propozycje w domu i porównać je z ewentualnymi alternatywami.
Najczęstsze błędy przy wyborze specjalisty kredytowego
Na koniec przyjrzyjmy się typowym błędom, które popełniają osoby szukające pomocy w uzyskaniu kredytu. Wiedza o nich pozwoli Ci ich uniknąć.
Wybór pierwszej lepszej osoby – wielu klientów idzie do pierwszego pośrednika, którego znajdą w internecie, lub korzysta z usług „znajomego znajomego”. Tymczasem nawet krótkie porównanie kilku specjalistów może ujawnić istotne różnice w podejściu i ofercie.
Brak weryfikacji uprawnień – zdziwisz się, ilu ludzi nigdy nie sprawdziło, czy osoba pomagająca im w kredycie hipotecznym jest w ogóle wpisana do rejestru KNF. To proste sprawdzenie, które może uchronić przed współpracą z nieuczciwym pośrednikiem.
Ślepe zaufanie – nawet najlepszy specjalista może się mylić lub mieć swoje interesy. Weryfikuj otrzymane informacje, czytaj dokumenty przed podpisaniem i nie bój się zadawać trudnych pytań.
Skupienie się wyłącznie na racie – niska rata to nie wszystko. Liczy się całkowity koszt kredytu, który zależy od oprocentowania, prowizji, ubezpieczeń i innych opłat. Dobry specjalista pomoże Ci spojrzeć na ofertę całościowo.
Zaniedbanie przygotowania własnej zdolności kredytowej – zanim pójdziesz do pośrednika czy doradcy, warto uporządkować swoje finanse: spłacić karty kredytowe, zamknąć nieużywane limity, zadbać o terminowe płatności. Im lepsza Twoja sytuacja, tym lepsze oferty otrzymasz.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy usługi pośrednika kredytowego są naprawdę bezpłatne?
Tak, dla klienta usługi pośrednika są bezpłatne w sensie bezpośrednim – nie płacisz za spotkania, analizy ani przygotowanie dokumentów. Pośrednik otrzymuje wynagrodzenie od banku po uruchomieniu kredytu. Koszt ten jest pośrednio uwzględniony w marży bankowej, ale nie musisz go opłacać z własnej kieszeni.
Jak sprawdzić, czy pośrednik ma uprawnienia?
Wejdź na stronę Komisji Nadzoru Finansowego i przeszukaj Rejestr Pośredników Kredytowych – Dział I (dla kredytów hipotecznych). Możesz wyszukać zarówno firmę pośredniczącą, jak i poszczególnych agentów. Brak wpisu oznacza, że dana osoba nie powinna świadczyć usług pośrednictwa hipotecznego.
Czy pośrednik może mi pomóc, jeśli mam złą historię w BIK?
Tak, choć możliwości będą ograniczone. Dobry pośrednik zna polityki różnych banków i wie, które instytucje są bardziej liberalne wobec osób z negatywnymi wpisami. Może też zaproponować alternatywne rozwiązania, np. kredyt konsolidacyjny lub pomoc w usunięciu nieaktualnych wpisów.
Ile kosztują usługi niezależnego doradcy kredytowego?
Ceny są bardzo zróżnicowane i zależą od zakresu usług. Konsultacja godzinowa może kosztować 200-500 zł, kompleksowa obsługa kredytu hipotecznego – od kilku do kilkunastu tysięcy złotych lub 1-2% wartości kredytu. Przed rozpoczęciem współpracy zawsze ustal dokładne warunki finansowe.
Czy mogę jednocześnie korzystać z usług pośrednika i samodzielnie szukać ofert w bankach?
Technicznie tak, ale może to prowadzić do komplikacji. Jeśli złożysz wnioski w kilku bankach przez pośrednika i dodatkowo samodzielnie, powstanie wiele zapytań w BIK, co może negatywnie wpłynąć na ocenę punktową. Lepiej wybrać jedną ścieżkę działania i konsekwentnie się jej trzymać.
Czy pośrednik ma obowiązek przedstawić mi oferty wszystkich banków?
Nie – pośrednik może przedstawić tylko oferty instytucji, z którymi współpracuje. Ma jednak obowiązek poinformować Cię przed rozpoczęciem współpracy, czy jego rekomendacje dotyczą wyłącznie banków partnerskich, czy też szerszego rynku. Musi też przedstawić co najmniej trzy oferty i wskazać tę najkorzystniejszą dla Ciebie.
Jak długo trwa proces uzyskania kredytu z pomocą pośrednika?
Czas zależy od wielu czynników: rodzaju kredytu, kompletności dokumentów, obciążenia banku i złożoności sprawy. Kredyt gotówkowy można uzyskać nawet w kilka dni. Kredyt hipoteczny to zazwyczaj 4-8 tygodni od złożenia kompletnego wniosku do uruchomienia środków. Pośrednik może przyspieszyć pewne etapy, ale nie ma wpływu na wewnętrzne procedury bankowe.
Podsumowanie – jak podjąć najlepszą decyzję?
Wybór między niezależnym doradcą kredytowym a pośrednikiem bankowym to kwestia indywidualnych potrzeb i preferencji. Nie ma jednego uniwersalnego rozwiązania, które sprawdzi się u każdego. Kluczowe jest zrozumienie, czym różnią się poszczególne modele współpracy i jakie konsekwencje niosą dla Ciebie jako klienta.
Jeśli szukasz pomocy w uzyskaniu kredytu – hipotecznego, gotówkowego czy konsolidacyjnego – eksperci z Centrum Kredytowego Akrybia chętnie przeprowadzą bezpłatną analizę Twojej sytuacji. Współpracujemy z wieloma instytucjami finansowymi, dzięki czemu możemy zaproponować rozwiązania dopasowane do różnych sytuacji życiowych – także tych bardziej skomplikowanych. Skontaktuj się z nami i przekonaj się, że uzyskanie finansowania może być prostsze, niż myślisz.